Overmatige speekselvloed, monddroogheid en de ziekte van Sjögren

Overmatige speekselvloed

Wat is overmatige speekselvloed?

Overmatige speekselvloed (hypersalivatie) betekent een overproductie van speeksel. Dit kan leiden tot kwijlen wanneer de slikfunctie ook verstoord is. Patiënten ervaren vaak ontstoken mondhoeken, misselijkheid, een nat hoofdkussen bij ontwaken en het besmeuren van kleding. Dit heeft niet alleen fysieke, maar ook sociale gevolgen.

Hoe ontstaat kwijlen?

Het doorslikken van speeksel is voor de meeste mensen een automatische handeling. Bij verstoring van dit proces kan speeksel zich ophopen en uit de mond lekken. Mogelijke oorzaken zijn:

  • Verhoogde speekselproductie.
  • Verminderde slikfunctie door neurologische aandoeningen (bijv. beroerte, ziekte van Parkinson).
  • Problemen met mondsluiting door functiestoornissen van lippen of mond.

Bij jonge kinderen is kwijlen vaak tijdelijk en gerelateerd aan het doorbreken van tanden of kiezen. Bij volwassenen kan het optreden bij meervoudige handicaps of bepaalde aandoeningen.

Diagnose

In de meeste gevallen is kwijlen niet het gevolg van overmatige speekselproductie, maar van slikproblemen. Indien nodig wordt de speekselfunctie gemeten via een speekselfunctietest.

Behandeling

  • Fysiotherapie en logopedie: houdings- en positieveranderingen van het hoofd en sliktechnieken.
  • Medicatie: scopolamine of glycopyrrolaat.
  • Injecties: botulinetoxine A (Botox) in de oorspeekselklieren of onderkaakspeekselklieren.
  • Chirurgie: verwijdering van tongspeekselklieren en verlegging van de uitvoergangen van onderkaakspeekselklieren naar de keelholte.
  • Bestraling: alleen in uitzonderlijke gevallen vanwege bijwerkingen.

Monddroogheid

Wat is monddroogheid?

Monddroogheid wordt gekenmerkt door een droge mond als gevolg van onvoldoende speekselproductie of een veranderde speekselsamenstelling.

Oorzaken

  • Geneesmiddelen (remmen speekselafscheiding).
  • Leeftijd (verminderde speekselproductie door bijvoorbeeld lage vochtinname).
  • Ziekten zoals Sjögren, ontsteking van speekselklieren, of bestraling in het hoofd-halsgebied.

Behandeling

  1. Optimaliseren van speekselklierfunctie:
    • Gustatoire stimuli (zure snoepjes).
    • Mechanische stimuli (kauwgom).
    • Farmacologische stimuli (medicatie).
  2. Symptomatische behandeling:
    • Gebruik van mondspoelingen en speekselsubstituten (bijv. carboxymethylcellulose of xanthaangom).
    • Vermijd irriterende stoffen zoals alcohol.
  3. Andere opties: kunstspeeksel of frequent bevochtigen met water of thee (zonder suiker).

Ziekte van Sjögren

Wat is de ziekte van Sjögren?

De ziekte van Sjögren is een auto-immuunziekte waarbij ontstekingen in de slijmvliezen leiden tot ernstige droogte in mond, ogen en andere slijmvliezen. Andere symptomen zijn vermoeidheid, artritis en neuropathie.

De ziekte komt gemiddeld 10 keer vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, meestal boven de 35 jaar. Sjögren wordt onderscheiden in:

  • Primaire vorm: beperkt tot ogen en mond.
  • Secundaire vorm: geassocieerd met andere auto-immuunziekten zoals reumatoïde artritis.

Diagnose

  • Meting van traanklierfunctie door oogarts.
  • Meting van speekselklierfunctie door MKA.
  • Bloedonderzoek naar specifieke antistoffen.
  • Biopt van een speekselklier.

Behandeling

De oorzaak van Sjögren kan momenteel niet worden genezen. Behandelingen richten zich op symptoombestrijding:

  • Kunstspeeksel.
  • Oogdruppels voor droge ogen.
  • Tandheelkundige zorg volgens een speciaal protocol (basiszorgverzekering dekt kosten).

Algemene contactgegevens

Vragen

Het is belangrijk dat u juiste en duidelijke informatie krijgt. Heeft u na het gesprek met uw specialist of na het lezen van deze patiënteninformatie nog vragen, stel deze dan gerust. Schrijf uw vragen van tevoren op, zodat u niets vergeet.

Contact
Disclaimer
MKA Kennemer & Meer spant zich in om de inhoud van deze patiënteninformatie zo vaak mogelijk te actualiseren en/of aan te vullen. Ondanks deze zorg en aandacht is het mogelijk dat de inhoud onvolledig en/of onjuist is.
Copyright
Alle rechten van intellectuele eigendom betreffende deze materialen liggen bij MKA Kennemer & Meer. Kopiëren, verspreiden en elk ander gebruik van deze materialen is niet toegestaan zonder schriftelijke toestemming van MKA Kennemer & Meer.Met dank aan de NVMKA (Nederlandse Vereniging voor Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie) voor het gebruik van de tekst.